Miliard śladów infekcji: nowa baza łączy wirusy z mikrobami
Naukowcy z amerykańskiego Joint Genome Institute stworzyli narzędzie SpacerExtractor oraz ogromną bazę krótkich fragmentów DNA, które bakterie i archeony zachowują po spotkaniu z wirusami. Dzięki nim łatwiej ustalić, jakie mikroby są gospodarzami wirusów znanych dotąd tylko z sekwencji genetycznej. Wyniki opisano w czasopiśmie „Nature Microbiology”.
Pamięć immunologiczna mikrobów
Wiele mikroorganizmów ma wbudowany system obronny CRISPR-Cas. Występuje on w około 40% genomów bakterii i około 85% genomów archeonów. System przechowuje fragmenty DNA napastników, czyli tzw. spacery, jak rodzaj mikrobiologicznej pamięci: gdy wirus pojawi się ponownie, komórka potrafi go rozpoznać.
Z tego powodu spacery są cennym tropem. Większość znanych wirusów wykryto dzięki sekwencjonowaniu, a nie hodowli w laboratorium, więc zwykle nie wiadomo, jakie komórki atakują. Jeśli spacer pasuje do genomu wirusa, wskazuje mikroba, który się przed nim bronił. Można więc sprawdzić prawdopodobnych gospodarzy nowo odkrytego wirusa albo odwrotnie: znaleźć wirusy powiązane z badanym mikrobem.
Skala, jakiej dotąd nie było
Zespół wydobył spacery z około 400 tysięcy publicznie dostępnych metagenomów, czyli zbiorów materiału genetycznego z próbek środowiskowych. Powstała baza zawiera ponad 100 razy więcej danych o CRISPR niż wcześniejsze zestawienia. Przetworzenie takiej ilości informacji umożliwiła sieć naukowa ESnet, która zapewnia szybki transfer danych.
Spacery dały ponad miliard dopasowań do wirusów. Analiza pokazała, że infekcje często prowadzą do trwałego „celowania” systemu CRISPR w wirusa, a spacery mogą obejmować cały jego genom. Niektórych fragmentów wirusowego DNA nie da się łatwo zmienić, by uniknąć rozpoznania. Spacery trafiające w te miejsca są prawdopodobnie skuteczniejsze, a z czasem częstsze w populacjach mikrobów.
Szybka wymiana i niewyjaśnione wyjątki
Około 10% przypadków celowania nie pasowało do tego schematu i nie wiązało się z żadnymi zmianami w genomie wirusa. Autorzy sugerują, że może to oznaczać inny typ relacji między wirusem a gospodarzem.
Porównania próbek, zwłaszcza w czasie, pokazały też, jak zmienne są układy CRISPR. Genomy mikrobów pozostają w dużej mierze stabilne, ale spacery wymieniają się szybko, co pasuje do roli systemu, który musi nadążać za nowymi zagrożeniami. Część spacerów utrzymywała się jednak niezwykle długo i w różnych miejscach. Prawdopodobnie chronią przed powszechnymi i licznymi wirusami.
Co to oznacza w praktyce
To badanie podstawowe, więc zwykły czytelnik nie odczuje jego skutków od razu. Ma jednak znaczenie dla przyszłych biotechnologii. Wiedza o tym, które wirusy wchodzą do jakich komórek i gdzie kończą infekcję, jest niezbędna do pomysłów polegających na wykorzystaniu wirusów do zmieniania składu mikrobiomów. Prace wspierają cele programu badawczego amerykańskiego Departamentu Energii oraz inicjatywę NIH dotyczącą narzędzi do analizy wiromu, czyli zbioru wirusów w danym środowisku.
Dla polskich i europejskich badaczy istotne może być to, że baza opiera się na danych publicznych, a narzędzia tego typu zwykle służą całej społeczności naukowej. Źródło nie podaje jednak szczegółów dostępu ani żadnych planów zastosowań poza USA, więc na razie trzeba traktować to jako krok w stronę lepszego rozumienia mikrobiomów: od gleby i oceanów po te związane z człowiekiem. Praktyczne zastosowania, np. w medycynie czy rolnictwie, to na razie dalsza perspektywa.
Źródło: Phys.org – „Mapping the microbes’ arms race with viruses at planetary scale”