Zmiana klimatu zmienia kolory przyrody: od Arktyki po rafy koralowe

Ocieplenie klimatu zmienia nie tylko temperatury i poziom mórz, ale też barwy przyrody. Sadza ciemni lód, tundra się zieleni, jeziora stają się ciemniejsze, a owady i koralowce zmieniają kolory. Dla naukowców to często sygnał głębszych problemów w ekosystemach.

Arktyka: czarny lód i coraz więcej zieleni

Każdego lata wielkie pożary wywołane ociepleniem rozsiewają sadzę na ogromnych obszarach Arktyki. Zanieczyszczenia pochodzą też z wydobycia ropy i gazu, żeglugi handlowej oraz rosnącej turystyki, a problem dotyczy obu biegunów. Ciemne cząstki osiadają na białym śniegu, pochłaniają ciepło słoneczne i przyspieszają topnienie, które i tak jest szybsze przez zmianę klimatu. Konsekwencją jest podnoszenie się poziomu mórz, co zagraża społecznościom na całym świecie. Sama sadza zanieczyszcza ponadto powietrze i wodę.

Dalej na południe leżą rozległe obszary wiecznej zmarzliny. Gdy rozmarza coraz głębiej, do gleby trafia więcej składników odżywczych, a rośliny mogą wypuszczać głębsze korzenie. Dzięki temu zakorzeniają się większe gatunki, w tym drzewa, i krajobraz zielenieje. Zimą takie rośliny zatrzymują śnieg, który chroni je przed mrozem i sprzyja dalszemu wzrostowi.

Badanie z 2020 roku, oparte na danych satelitarnych z tysięcy miejsc na Alasce, w Kanadzie i zachodniej Eurazji, wykazało, że w latach 1985–2016 zazielenienie objęło około 38% z nich. Jak mówił kierujący badaniem Logan Berner z University of Alaska Southeast: „Nie wszędzie w Arktyce jest zielono”. Średnia zieloność regionu rośnie jednak z czasem. Ma to swoją cenę: rozrastające się krzewy mogą zacieniać jagodowiska, z których korzystają mieszkańcy, a zmiany pogody wpływają na termin i jakość owoców.

Ciemniejsze jeziora

Jeziora szybko reagują na zmiany w otoczeniu, dlatego ich kolor bada się z satelitów. Badanie opublikowane w 2021 roku w PNAS objęło ponad 400 tysięcy jezior w borealnej strefie Arktyki w Ameryce Północnej. Okazało się, że w latach 1984–2019 wartości zieleni spadły o 15%, czyli gołym okiem jeziora wyraźnie pociemniały. Jedną z możliwych przyczyn jest rozmarzająca zmarzlina: gleba miesza się z wodą i ją zaciemnia. Największe spadki odnotowano w regionach cieplejszych i wilgotniejszych.

Ma to znaczenie, bo ciemniejsza woda magazynuje więcej ciepła i dłużej pozostaje ciepła po lecie. Zaburza to rytm życia ryb i produkcję glonów. Do tego materiał opadający na dno rozkładają mikroby, które zużywają tlen i wytwarzają metan, silny gaz cieplarniany.

Z kolei badanie z 2022 roku, obejmujące ponad 85 tysięcy jezior, pokazało, że około 31% jezior na świecie jest niebieskich. Znajdują się zwykle na północy, gdzie lata są chłodniejsze, a zimą przykrywa je lód, jak kanadyjskie Moraine Lake czy rosyjski Bajkał. Autorzy przewidują, że wraz z cieplejszymi latami i słabnącą pokrywą lodową takich jezior będzie ubywać.

Zwierzęta zmieniają barwy

Wiele zwierząt przetrwało dzięki kamuflażowi. Gdy otoczenie się zmienia, zaczynają się wyróżniać. Zając bielak ma zimą białe futro, a przy mniejszej ilości śniegu łatwiej go dostrzec drapieżnikom. Badacze nie znaleźli dowodów, by zające dostosowywały termin linienia do nowych zim.

Niektóre owady już zmieniły barwy. Samce północnoamerykańskich ważek tracą kolor na skrzydłach, co pomaga im się chłodzić, ale osłabia też sygnał przyciągający samice. Z kolei w Kostaryce badaczka Sevan Suni zauważyła, że u pszczoły z rodziny pszczół storczykowych w cieplejszych miejscach przybywa osobników pomarańczowoczerwonych, a ubywa niebieskozielonych. Przyczyna nie jest jasna: ciemniejsza barwa może silniej nagrzewać ciało albo przez wycinkę lasów owady są mniej widoczne na mniej zielonym tle.

Koralowce: ostatni błysk koloru

Najbardziej znanym przykładem jest bielenie koralowców. Gdy woda jest zbyt ciepła, koralowiec pozbywa się glonów, traci źródło pokarmu i barwę, a przez to staje się bardziej podatny na choroby. Po bieleniu może się odbudować, ale im jest ono dłuższe i częstsze, tym trudniej o regenerację. Czasem na początku bielenia koralowce rozbłyskują neonowymi barwami, widocznymi zwykle w świetle ultrafioletowym. Badaczka Anya Salih ostrzega, że młodzi naukowcy często nie zdają sobie sprawy, jak bardzo zdegradowane rafy oglądają.

Co to oznacza dla czytelnika w Polsce

W Polsce nie zobaczymy ani bielejących raf, ani tundry, ale zmiany w Arktyce mają znaczenie globalne. Topnienie lodu przyczynia się do podnoszenia poziomu mórz, a to dotyczy także regionów nadmorskich na całym świecie. Z artykułu nie wynika, czy podobne zmiany koloru zachodzą w polskich jeziorach, ale wskazuje on, że barwa wody bywa wczesnym sygnałem zmian w otoczeniu.

Przy okazji pokazuje, że kolory natury to nie tylko kwestia estetyki. Zmiana barwy lasu, jeziora czy owada może oznaczać, że ekosystem reaguje na coraz wyższe temperatury.

Źródło: NPR – „Climate change is altering the colors we see in the world: an illustrated journey”