Szwecja: oceny w szkołach prywatnych zawyżone? Nowe badanie

Według nowej pracy doktorskiej z Uniwersytetu w Uppsali uczniowie szwedzkich szkół niezależnych działających dla zysku kończą naukę z wyższymi ocenami, niż wynikałoby z ich tła społecznego. Autor badania uważa, że oceny w tych placówkach są wystawiane łagodniej, co może premiować dzieci z zamożnych domów w walce o miejsca w liceach.

Dlaczego oceny w Szwecji tak wiele znaczą

W Szwecji o przyjęciu do popularnych programów szkoły średniej decydują oceny z ukończonej szkoły obowiązkowej, wystawiane przez nauczycieli w poszczególnych placówkach. Taki system jest uczciwy tylko wtedy, gdy ta sama ocena znaczy mniej więcej to samo niezależnie od szkoły. Tymczasem średnie oceny w kraju rosły, a zewnętrzne pomiary osiągnięć uczniów zwiększały się chwilami wyraźnie słabiej.

Tommie Rappe Petersson, doktorant z Wydziału Pedagogiki w Uppsali, przeanalizował rejestrowe dane o ocenach końcowych z lat 1998–2022. Porównał uczniów ze szkół gminnych i różnych typów szkół niezależnych. Sprawdził też, jak oceny wiążą się z odsetkiem uczniów w gminie, którzy uczęszczają do szkół niezależnych.

Co pokazały dane

• Związek między wykształceniem rodziców a ocenami dzieci z czasem się umacniał.
• Był najsilniejszy w gminach, gdzie szkoły niezależne stanowią większą część lokalnej oferty.
• W latach 2014–2022 uczniowie szkół niezależnych mieli przeciętnie wyższe oceny, po uwzględnieniu płci, pochodzenia migracyjnego, wykształcenia rodziców, dochodów rodziny i lokalnych uwarunkowań.
• Najwyższe oceny notowano w szkołach działających dla zysku, ale także placówki nienastawione na zysk wypadały powyżej średniej. Między poszczególnymi firmami prowadzącymi szkoły były znaczne różnice.

Autor zaznacza, że szkoła ma zadanie wyrównawcze, czyli wspierać uczniów z domów o słabszej tradycji edukacyjnej. Wyniki każą pytać, jak skutecznie robi to w gminach z dużym udziałem szkół niezależnych.

Eskilstuna: przewaga równa skokowi z C na A

Najbardziej widoczny przykład to Eskilstuna, gdzie w latach 2014–2022 do szkoły niezależnej działającej dla zysku szedł prawie co trzeci absolwent. Po uwzględnieniu tła uczniowie tych szkół mieli średnio około 25 punktów więcej w rankingu ocen niż rówieśnicy ze szkół gminnych. To tyle, jakby uczeń poprawił ocenę z C na A w pięciu przedmiotach. Spośród 84 badanych gmin była to największa przewaga. Podobny wzorzec widać w gminach, w których mieszka łącznie 91% absolwentów z badanej próby.

Tam, gdzie przewaga uczniów szkół nastawionych na zysk była większa, większą korzyść z wyższych ocen mieli też uczniowie, których rodzice są dobrze wykształceni i zamożni.

Kadra i zasoby

Praca zwraca uwagę na różnice w zasobach. Szkoły niezależne mają przeciętnie mniej nauczycieli i doradców zawodowych na ucznia oraz mniejszy odsetek nauczycieli z uprawnieniami i z wykształceniem w zakresie pedagogiki specjalnej. Pensje nauczycieli są niższe, a mniej uczniów ma dostęp do biblioteki szkolnej. Zdaniem autora wyższe oceny nie są więc dowodem lepszego uczenia. Jak podkreśla Tommie Rappe Petersson: „Wyższych ocen nie można automatycznie traktować jako dowodu lepszego nauczania”. Dlatego praktyki oceniania powinny być sprawdzane zarówno w szkołach gminnych, jak i niezależnych.

Co z tego dla polskiego czytelnika

Badanie dotyczy Szwecji i jej systemu, w którym szkoły niezależne działają obok gminnych na szerokich zasadach, więc nie można go wprost przenosić na Polskę ani na inne kraje UE. Nie wynika z niego, że w Polsce oceny w szkołach niepublicznych są zawyżone.

Pokazuje jednak mechanizm, o którym warto pamiętać także u nas. Jeśli o wyborze szkoły średniej decydują oceny wystawiane przez nauczycieli, trudno je porównywać między placówkami, gdy kryteria bywają różne. W Polsce rekrutację uzupełnia egzamin ósmoklasisty, czyli wspólna miara dla wszystkich uczniów. Rodzice porównujący szkoły podstawowe mogą więc patrzeć nie tylko na średnie ocen, ale też na wyniki zewnętrznych egzaminów i warunki pracy placówki, takie jak kadra czy wsparcie dla uczniów.

Źródło: Phys.org – „Grades are not comparable across schools in Sweden, says researcher”